Urlop ojcowski to jedno z najważniejszych uprawnień przysługujących pracownikom-ojcom po narodzinach dziecka. Jego celem jest umożliwienie ojcu aktywnego udziału w opiece nad noworodkiem oraz wsparcie partnerki w pierwszych tygodniach po porodzie.
W Polsce zasady korzystania z urlopu ojcowskiego określa Kodeks pracy. Przepisy precyzują m.in. długość urlopu, termin jego wykorzystania oraz formalności związane ze złożeniem wniosku.
Spis treści
- Czym jest urlop ojcowski?
- Ile trwa urlop ojcowski w Polsce?
- Do kiedy można wykorzystać urlop ojcowski?
- Ile wynosi świadczenie podczas urlopu ojcowskiego?
- Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
- Czy pracodawca może odmówić urlopu ojcowskiego?
- Urlop ojcowski a inne urlopy dla rodziców
- 9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla ojca – nowe zasady po zmianach w przepisach
- Ochrona pracownika korzystającego z urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego
- Jak firmy zarządzają urlopami rodzicielskimi?
Czym jest urlop ojcowski?
Urlop ojcowski to specjalny rodzaj urlopu przeznaczony dla pracownika będącego ojcem dziecka. Jego głównym celem jest umożliwienie ojcu opieki nad nowo narodzonym dzieckiem oraz wsparcie rodziny w pierwszym okresie życia dziecka. Z urlopu ojcowskiego mogą skorzystać wyłącznie pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę.
Prawo do tego urlopu jest niezależne od urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego przysługującego matce – ojciec może z niego skorzystać niezależnie od tego, czy drugi rodzic przebywa na innym urlopie związanym z rodzicielstwem.
Co ważne, urlop ojcowski jest indywidualnym prawem pracownika i nie można go przenieść na drugiego rodzica.
Ile trwa urlop ojcowski w Polsce?
Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy urlop ojcowski przysługuje w wymiarze do 2 tygodni, czyli 14 dni kalendarzowych.
Oznacza to, że do okresu urlopu wliczają się także weekendy i święta.
Urlop można wykorzystać na dwa sposoby:
- jednorazowo – w całości przez 14 dni,
- w dwóch częściach po co najmniej 7 dni każda.
Jeżeli pracownik nie wykorzysta urlopu w odpowiednim czasie, prawo do niego wygasa.
Do kiedy można wykorzystać urlop ojcowski?
Obecnie urlop ojcowski można wykorzystać do momentu ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.
W przypadku adopcji dziecka urlop przysługuje:
- do 12 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji o przysposobieniu,
- jednak nie później niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.
Ile wynosi wynagrodzenie podczas urlopu ojcowskiego?
Podczas urlopu ojcowskiego pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia od pracodawcy. Świadczenie za ten okres jest finansowane ze środków Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i wynosi 100% podstawy wymiaru wynagrodzenia.
Prawo do tego świadczenia mają pracownicy objęci ubezpieczeniem chorobowym, które w przypadku osób zatrudnionych na umowę o pracę jest obowiązkowe. Po złożeniu wniosku o urlop ojcowski pracodawca przekazuje niezbędne dokumenty do ZUS, który wypłaca świadczenie za okres korzystania z urlopu.
Jak złożyć wniosek o urlop ojcowski?
Aby skorzystać z urlopu ojcowskiego, pracownik musi złożyć odpowiedni wniosek do pracodawcy.Co do zasady należy to zrobić najpóźniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu, a pracodawca ma obowiązek go uwzględnić.
Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający urodzenie dziecka, np. skrócony odpis aktu urodzenia dziecka. W praktyce jednak, jeśli dziecko już się urodziło, wniosek można złożyć niezwłocznie po porodzie, a wymagany dokument dostarczyć później.Wniosek może być złożony w formie papierowej lub elektronicznej.
Czy pracodawca może odmówić urlopu ojcowskiego?
Nie. Jeśli pracownik spełnia warunki formalne i złoży wniosek w odpowiednim terminie, pracodawca musi udzielić urlopu ojcowskiego.
Urlop ojcowski a inne urlopy dla rodziców
Urlop ojcowski to tylko jeden z elementów systemu urlopów związanych z rodzicielstwem. W Polsce rodzice mogą korzystać również z:
- urlopu macierzyńskiego,
- urlopu rodzicielskiego,
- urlopu wychowawczego.
9 tygodni urlopu rodzicielskiego dla ojca – nowe zasady po zmianach w przepisach
W ostatnich latach pojawiło się wiele informacji o tzw. 9 tygodniach urlopu dla ojca, co może prowadzić do nieporozumień. Warto podkreślić, że zmiany w przepisach nie wydłużyły urlopu ojcowskiego. Nadal wynosi on maksymalnie 14 dni kalendarzowych i może zostać wykorzystany przez ojca dziecka do ukończenia przez dziecko 12 miesiąca życia.
Dziewięć tygodni dotyczy natomiast urlopu rodzicielskiego, który został zmieniony w wyniku wdrożenia w Polsce unijnej dyrektywy dotyczącej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (work-life balance). 9 tygodni urlopu przysługuje pracownikom-ojcom z pełnego wymiaru urlopu rodzicielskiego i nie można ich przenieść na matkę dziecka.
W praktyce oznacza to, że przy 41 tygodniach urlopu matka może skorzystać z 32 tygodni urlopu rodzicielskiego, natomiast ojcu przysługuje 9 tygodni. Jeżeli ojciec z nich nie skorzysta, przepadają. Rozwiązanie to zostało wprowadzone w celu zwiększenia udziału ojców w opiece nad dziećmi oraz wspierania bardziej równomiernego podziału obowiązków rodzicielskich.
Podczas korzystania z urlopu rodzicielskiego pracownik-ojciec otrzymuje świadczenie w wysokości 70% podstawy wymiaru wynagrodzenia. Wysokość świadczenia może się różnić w zależności od sposobu korzystania z urlopu oraz momentu złożenia wniosku.
Przepisy dopuszczają również możliwość łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą u pracodawcy, który udzielił urlopu, maksymalnie w wymiarze połowy etatu. W takiej sytuacji okres urlopu może zostać odpowiednio wydłużony, a wysokość zasiłku zostaje proporcjonalnie zmniejszona.
Ochrona pracownika korzystającego z urlopu ojcowskiego i rodzicielskiego
Pracownik korzystający z urlopu ojcowskiego lub rodzicielskiego jest objęty szczególną ochroną wynikającą z przepisów Kodeksu pracy. Oznacza to, że w okresie korzystania z tych uprawnień pracodawca co do zasady nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem. Ochrona ta obejmuje zarówno sam okres urlopu, jak i moment od dnia złożenia wniosku o jego udzielenie.
Przepisy przewidują jedynie nieliczne wyjątki od tej zasady. Rozwiązanie umowy może nastąpić np. w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy albo w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. W takich przypadkach konieczne jest jednak zachowanie szczególnych procedur przewidzianych w przepisach prawa pracy.
Po zakończeniu urlopu pracownik ma również prawo powrócić na swoje dotychczasowe stanowisko pracy. Jeżeli nie jest to możliwe, pracodawca powinien zapewnić mu stanowisko równorzędne lub inne odpowiadające jego kwalifikacjom zawodowym, z wynagrodzeniem nie niższym niż przed rozpoczęciem urlopu.
Ochrona ta ma na celu zapewnienie pracownikom bezpieczeństwa zatrudnienia oraz umożliwienie korzystania z urlopów związanych z rodzicielstwem bez obaw o utratę pracy.
Jak firmy zarządzają urlopami rodzicielskimi?
W wielu organizacjach zarządzanie urlopami pracowniczymi odbywa się przy pomocy systemów HR. Takie rozwiązania pozwalają m.in.:
- składać wnioski urlopowe online,
-
monitorować dostępne dni urlopu,
zarządzać dokumentacją pracowniczą, - automatycznie przekazywać dane do systemu płacowego.
Platformy HR, takie jak Factorial HR, umożliwiają centralne zarządzanie wnioskami urlopowymi oraz dokumentacją kadrową. Dzięki temu dział HR może łatwiej kontrolować wykorzystanie urlopów i zapewnić zgodność z przepisami prawa pracy.
